Słowo
„O języku prawa” - wykład prof. dr hab. Sławomiry Wronkowskiej–Jaśkiewicz (Wydział Prawa i Administracji UAM)
UNIWERSYTECKIE WYKŁADY NA ZAMKU
Słowo
12.05.2026 (wtorek)
CK Zamek, Sala pod Zegarem, godz. 18.00
Wykład: „O języku prawa”
wygłosi prof. dr hab. Sławomira Wronkowska–Jaśkiewicz
(Wydział Prawa i Administracji UAM)
a tekstami prawnymi występują liczne różnice. Podczas wykładu poznamy odpowiedzi na wiele pytań, między innymi: na czym polegają osobliwości tekstów prawnych i co je powoduje? Czy pożądane cechy tekstów prawnych, takie jak adekwatność do zamiaru prawodawczego, komunikatywność i zwięzłość, wpływają na szczególne sposoby formułowania tekstów prawnych? Na jakich poziomach interpretowane są teksty prawne (opisowym, normatywnym, na poziomie presupozycji)? Czy teksty prawne są formułowane według określonych reguł i czy ich znajomość jest warunkiem zrozumienia tekstu?
Organizatorzy: Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Fundacja UAM, Muzeum UAM
Nagrania: Studio Filmowe UAM
Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – profesor-senior Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu specjalizująca się w teorii prawa, problematyce tworzenia prawa oraz konstytucyjnego państwa prawa. Prowadziła badania i wygłaszała wykłady m.in. na uniwersytetach w Wiedniu, Salzburgu, Monachium i Bochum. Kierownik Katedry Teorii i Filozofii Prawa na Wydziale Prawa i Administracji UAM (1995–2013), prorektor UAM (2005–2008), przewodnicząca Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk (2008–2011), sędzia Trybunału Konstytucyjnego (2010–2019). Wyróżniona wieloma odznaczeniami i tytułami, m.in. członkostwem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
„W Poznaniu, dla Poznania, o Poznaniu. Historia, współczesność i przyszłość badań nazewniczych” - wykład prof. UAM dr hab. Magdaleny Graf (Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM)
UNIWERSYTECKIE WYKŁADY NA ZAMKU
14.04.2026 r. (wtorek), g. 18.00, CK Zamek, Sala pod Zegarem, wstęp wolny!
Zapraszamy na wykład „W Poznaniu, dla Poznania, o Poznaniu. Historia, współczesność i przyszłość badań nazewniczych” prof. UAM dr hab. Magdaleny Graf (Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM)
„Czymże jest nazwa? To, co zwiemy różą, / Pod inną nazwą równie by pachniało” – przekonywała szekspirowska Julia. Gdyby zadała to pytanie współcześnie, odpowiedź nie byłaby już taka prosta. Nazwy własne pełnią w języku bardzo ważną rolę, a ich obserwacja jest przedmiotem zainteresowania kolejnych pokoleń onomastów, spoglądających na nie z różnych perspektyw badawczych. Chciałabym więc opowiedzieć o tych badaniach w kontekście ich związku z Poznaniem. Opowiedzieć o związanych z UAM onomastach, o poznańskim nazewnictwie miejskim, specyfice wielkopolskiej antroponimii oraz nazwach własnych w kryminałach, których akcja rozgrywa się w naszym mieście. I pokazać, że dziś – wbrew słowom Julii – nie wiadomo, jak pachniałaby róża inaczej nazwana.
Organizatorzy: Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Fundacja UAM, Muzeum UAM
Nagrania: Studio Filmowe UAM
Prof. UAM dr hab. Magdalena Graf – absolwentka poznańskiej polonistyki (1998). Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół nazw własnych (onomastyki), a w dorobku naukowym znajdują się opracowania poświęcone nazwom literackim (m.in. książki: „Literackie nie-nazywanie. Onomastykon polskiej prozy współczesnej” oraz „Onomastyka na usługach socrealizmu. Antroponimia w literaturze lat 1949–1955”), imionom dawnych oraz najmłodszych mieszkańców Poznania (antroponimii) oraz dawnemu i współczesnemu nazewnictwu miejskiemu (urbanonimii). Jest współautorką pracy „Nazewnictwo geograficzne Poznania. Zbiór studiów” (red. naukowa Z. Zagórski) oraz „Słownika nazwisk mieszkańców Poznania od XVI do XVIII wieku” (red. I. Sarnowska-Giefing). Obecnie pracuje nad książką pt. „Miasto. Onimiczne teorie i praktyki”. Od 2017 roku kieruje Zakładem Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego i Onomastyki. Jest członkinią Polskiej Komisji Onomastycznej oraz Komisji Onomastyki Słowiańskiej. W latach 2017–2021 uczestniczyła w pracach Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych (działającej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji).
„Czym jest słowo dla źródłoznawcy – historyka, edytora?” - wykład prof. dr. hab. Tomasza Jasińskiego (Wydział Historii UAM)
UNIWERSYTECKIE WYKŁADY NA ZAMKU
Zapraszamy 3.03. (wtorek) na wykład: „Czym jest słowo dla źródłoznawcy – historyka, edytora?”, który wygłosi prof. dr hab. Tomasz Jasiński (Wydział Historii UAM)
Sala pod Zegarem / wstęp wolny / czas trwania: 90’ / wiek: b.o./ godz. 18.00
Słowo jest elementarną częścią mowy, a jego zapisanym odpowiednikiem jest wyraz, podstawowy element tekstu. Mowa, a przede wszystkim tekst, jest głównym przedmiotem badań historyka, pozwalającym nieustannie pogłębiać wiedzę o dziejach ludzkości. Wiedza ta byłaby płytka i banalna, gdyby nie edytorstwo, które troszczy się o najwierniejsze utrwalenie słów. Źródłoznawstwo natomiast umożliwia historykowi pełne i precyzyjne rozumienie tekstu. Niekiedy dzięki zastosowaniu metod źródłoznawczych wystarczy skupić uwagę na jednym słowie, aby dokonać rewolucyjnych odkryć, takich jak określenie lokalizacji praojczyzny Słowian, ustalenie czasu i okoliczności powstania Nowego Testamentu czy stwierdzenie autentyczności lub fałszerstwa najważniejszych dokumentów dla zakonu krzyżackiego.
Organizatorzy: Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Fundacja UAM, Muzeum UAM
Nagrania: Studio Filmowe UAM
Profesor dr hab. Tomasz Jasiński jest historykiem-mediewistą, badaczem średniowiecznych dziejów Europy Środkowej. Opublikował blisko 250 publikacji, w tym 20 książek. Jest współwydawcą 1250 dokumentów średniowiecznych dotyczących Wielkopolski. Pełnił szereg ważnych funkcji, m.in. dziekana Wydziału Historycznego UAM (2007–2023), dyrektora Biblioteki Kórnickiej PAN (2007–2023). W badaniach naukowych koncentruje się na mediewistyce, naukach pomocniczych historii, neolatynistyce, dziejach prozy i poezji łacińskiej. Szczególne znaczenie mają rozprawy o pochodzeniu Galla Anonima oraz o jego prozie rytmicznej i poezji, a także ustalenia o praojczyźnie Słowian, genezie państwa polskiego oraz o początkach Poznania, Torunia i Warszawy.
„Pojęcie fair play, czyli o lukach i zmienności znaczeń w kulturze europejskiej” - wykład prof. dr. hab. Wojciecha Lipońskiego (Wydział Anglistyki UAM)
UNIWERSYTECKIE WYKŁADY NA ZAMKU!
Serdecznie zapraszamy we wtorek 10.02.
Sala pod Zegarem, CK Zamek, godz. 18.00, wstęp wolny!
na wykład: „Pojęcie fair play, czyli o lukach i zmienności znaczeń w kulturze europejskiej”, który wygłosi prof. dr hab. Wojciech Lipoński z Wydziału Anglistyki UAM
Termin fair play wywodzi się z brytyjskiej kultury rycerskiej, ale jego pierwotne znaczenie i początki są mało znane. Innym przykładem zmiany znaczenia jest pojęcie „kultura”, niegdyś rolnicze określenie uprawy roślin, które zostało asymilowane w starożytności przez Cycerona jako „uprawa” ludzkiego umysłu. Podczas wykładu poznamy szereg innych jeszcze przykładów zmiany znaczeń, np. nazwy „football” kojarzonej z angielską piłką nożną. Niby wiadomo: foot – stopa i ball – piłka, czyli piłka poruszana za pomocą stopy. Tak jest teraz, ale historycznie nazwa ta powstała jako określenie piłki noszonej do celu… rękami. Wykład wyjaśni, jak to było możliwe.
Organizatorzy: Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Fundacja UAM, Muzeum UAM
Nagrania: Studio Filmowe UAM
Profesor Wojciech Lipoński specjalizuje się w dziejach kultury brytyjskiej, europejskiej i sportu. Wydał 21 książek, w tym etnologiczną „World Sports Encyclopedia UNESCO” w językach polskim, angielskim i francuskim. Jego hipoteza zmian w historii brytyjskiej kultury rycerskiej zawarta w książce „Landmarks in British History and Culture” (Wydawnictwo Naukowe UAM) znalazła w 2023 roku uznanie w jednej z monografii Oxford University Press. Jako supervising profesor Międzynarodowej Akademii w Antycznej Olimpii, w 2022 roku zajął 7. miejsce w rankingu 10 najlepszych wykładowców programu post-graduate seminars. Obecnie realizuje 6-tomowy projekt PWN „Dzieje kultury europejskiej”, z czego 4 są już na rynku księgarskim.
„Słowo w arcydziełach romantyków” - wykład prof. dr. hab Jerzego Fiećko (Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM)
Zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu „Uniwersyteckie Wykłady na Zamku”
13.01.2026 (wtorek), godz. 18.00
Sala pod Zegarem / wstęp wolny / czas trwania: 90’ / wiek: 14+
Wykład: „Słowo w arcydziełach romantyków” wygłosi prof. dr hab. Jerzy Fiećko (Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM)
Romantycy, w tym zwłaszcza Mickiewicz, szczególną estymą otaczali Ewangelię wg św. Jana, którą otwierał werset zawierający słynną frazę: „Na początku było Słowo”; owo „Słowo”, „Logos” rozumieli zapewne, zgodnie z tradycją chrześcijańską, jako synonim, ukryte imię Chrystusa, ale też jako znak boskiego pochodzenia, nadprzyrodzonego źródła, z którego wyłoniło się słowo, jako metaforę dotyczącą mistycznej pierwotności oraz mocy sprawczej mowy. W arcydziełach polskich romantyków fundamentalną rolę odgrywa opozycja między mową i milczeniem, próbą objaśniania i objawiania a wyciszeniem i tajemnicą. Dziady, dramatyczny cykl Mickiewicza, jest wybitnym przykładem posługiwania się ową antynomią, spektakularną ekspozycją słowa, wiarą w jego kreacyjną moc z jednej, a zanikaniem słowa, milknięciem, kryzysem zaufania do jego komunikacyjnych właściwości z drugiej strony. Warto tej kwestii przyjrzeć się bliżej, podobnie jak i sposobom operowania słowem przez literackie postaci (z konieczności – niektóre tylko) z dzieł Słowackiego i Krasińskiego. Czy da się zrekonstruować filozofię słowa według Norwida, mistrza niedopowiedzeń i mowy wieloznacznej, choćby w oparciu o niektóre wiersze z cyklu Vade-mecum? Analizując te kwestie trudno będzie o proste, jednoznaczne konkluzje. Ale próbować warto…
Prof. dr hab. Jerzy Fiećko – jest historykiem literatury, w szczególności epoki romantyzmu; w latach 2009‒2017 i od 2025 kierownikiem Zakładu Literatury Romantyzmu w Instytucie Filologii Polskiej UAM oraz w latach 2012‒2019 prodziekanem Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej. Jest uczniem dwojga mistrzów, profesora Jarosława Maciejewskiego (pod którego kierunkiem napisał pracę magisterską na temat zesłańczych pamiętników) i profesor Zofii Trojanowiczowej, promotorki Jego rozprawy doktorskiej. Jest autorem monografii: Rosja, Polska i misja zesłańców. Syberyjska twórczość Agatona Gillera (1997); Rosja Krasińskiego. Rzecz o nieprzejednaniu (2005); Krasiński przeciw Mickiewiczowi. Najważniejszy spór romantyków (2011); Katastrofizm, ateizm i inne obrachunki. Szkice o ideach polskich romantyków (2015); Romantycy i polityka. Szkice historyczno-literackie (2016); Przypisy do „Dziadów” (2020). Opublikował blisko 160 rozpraw i artykułów naukowych (poświęconych głównie literaturze i historii XIX wieku).